Muqdishow Waa Magaalo Taariikh Fac Weyn Dib u milicsiga magaalada Muqdisho – Mogadishu: Images from the Past -– MultiethnicSociety II

Multiethnicsociety-Haddii aan wax ka xuso taariikhda faca weyn ee ay leedahay Magaladda Madaxda soomaaliya ee Mogadisho, oo  ka mid ah  gobolka Banaadir . Runtii ma ha mid qoraalkaani lagu soo koobi karo balse waxaan jaclahay in aan si kooban u xuso oo aan wax ugu tilmaamo taariikhdda haddii Alla idmo.

Haddba guud ahaan gobolka banaadir waa degaan aad u baalaran oo ilaahay ku maneystay khayraad fara badan oo dhul iyo bad ba leh. Dadka degaankani benaadir degenaa waxaa ilaaahay  hibo u siiyeye ilbaxnimo iyo is qadarin oo ay ku dheehan tahay xadaarad fac weyn.

Taasoo ay caddeeyen qorayaashii badmareenadda ahaa ee dalkeena imaan jiray iyaga oo had iyo jeer ku soo xiran jiray xeebaha Banaadir sida Xamar (Mogadishu), Warshiikh, Marka Baraawe iyo Kismaayo iwm.

Culumadaasi waxay qoraladooda ay ku xuseen in xeebaha soomaaliya ay degenaayeen qowmiyada meel sare ka gaaray xadaaradda, muddo qarniyaal badan laga joogo sida ay tilmaameen badmareenadaasi caanka ahaa oo ay ka mid yihiin  “Ibna Batuuta, Vasco de Gamma, Maro Pollo , Cheng Ho, Fei Hsin iyo Hslao Kolan iyo kuwa kale “

img_0145

Waxaan tusaale gaaban u soo qadanayaa caalimkii Ibna batuuta oo ku sheegay buugiisa oo uu qoray qaranigii 13aad inuu ku arkay xeebaha Soomaaliyeed dad nabada jaceel isla markaasina ku dhaqma nidaam iyo kala dambeyn kuna barbaariya dhalaankoodda barashadda diinta islaamka wuxuuna sheegay inuu ku arkay dad ganacsiga ku xeel dheer, kuwaaso lahaa xirfaddo kala duwan, wuxuuna dadkaasi ku tilmaamay dad ku fiican soo dhaweynta.

Waxaa oo kale uu Ibna Batuuta sheegay in magaalada  Mogadish – Xamar ay ka dhisnaayeen dhismooyin aad iyo aad u qurux badan oo la tartami kara dhismooyinka waa weyn ee markaasi dunidda ka jiray. Haddii aan tusaale kale u soo qaato qoraagii Emrico Cerculli, qoraaladiisa wuxuu ku xusay in magaaladda Mogadishu (Xamar) ay ka jireen laba xafadood oo waa weyn oo caan ahaa kuwaasi oo kala ahaa Xamar weyne iyo Shangaani oo lahaan jireen goobo muujinaya taariikhda soo jireenka ah sida dhismaha masaajiddada kala ah Jaamacadda Xamar weyne, Masjidka Fakhrudiin, Misjidka Arbaca Rukun iyo Masjidka Cabdulcasiis   iwm.

Dhismayaashaasi oo idil waxay muujinayaan xaraaddada dadkii degenaa magalada Mogadishu (Xamar). Waxaa xusid mudan sannadkii 1986 dii oo dib loo dhisay masjidka Shariif Ahmed kuna yaalay degmadda shingaani, waxaa laga helay dhismo aad u fac weyn oo lagu qiyaasay 1200 sannaddood ka hore in la dhisay, taasina waxay marqaati cad u tahay in magaaladda xamar ay tahay magaalo aad iyo aad u faca weyn.

Sannadkii 1892dii, Mogadishu waxaa ka talinaayey Suldaankii Sansibaar, wuxuuna heshiis la galay Talyaaniga oo ka kireeyey Mogadisho muddo 25 sano ah, kiradaasi waxaa lagu qiyaasay lacag gaareysa ilaa 144,000 sterliini ah sanadkiiba inuu bixiyo, hase yeeshee Talyaaniga oo ahaa gumeysi wuxuu markii ba bilaabay xeelad iyo makri oo si tartiib tartiib ah uu ugu fiday goboladda konfureed asiga oo isticmaalaya awood military ah, hase yeeshee dadka soomaaliyeed si xoog leh ayay uga hor yimaadeen, dagaal qaraar na wuxuu ka dhacay Afgooye( Lafoole) oo la magac baxay dagaalkii Lafoole iyo Dhanaane oo dad badan isticmaarka kaga dhinteen isla markaasina jab weyn ay ka soo gaartay Talyaaniga, ka dibna isticmaarka talyaaniga wuxuu ku fiday dhamaan goboladda soomaaliyeed oo uu ka talinaayey muddo 70 sannadood ah. Dagaalkii labaad oo Ingriiska oo guul weyn ka soo hooyey, gumeysigii talyaaniga na oo halkaasi lagu jibijey, sidaasi darteed goboladda soomaaliyeed oo idil waxay mar kale ay gacanta u gashay ingriiska.

Markii Talyaaniga laga guuleystay waxaa magaaladda muqdisho soo galay maamulkii militariga ingriiska oo magaalo madax ka dhigtay muqdisho, isla markaasina ka sameeyey maamul hoose oo dhallinyaradda soomaaliyeed hogaanka u qabtay.

Sannadkii 1948dii magaaladda muqdisho waxaa yimid wafdi ka socda dawladihii ku guuleystay dagaalkii labaad ee adduunka oo uu ka mid ahaa Mareykanka, Ruushka , Ingriiska iyo Fransiiska, waxayna muqdisho ay u yimaadeen in ay afti ka qaadaan dadka soomaaliyeed ama ay ogaadaan rayiga dadweynaha soomaaliyeed in ay rabaan gobanimo iyo kale. Ka dib markii ay warbixintii ay u gubiyeen UN ka sidaasi darteed 5tii Oktoober 1949 waxaa UN ka go’aan ku gaartay in Talyaaniga uu maamulo muddo 10 sannadood ah iyadood 4 dawladoodna kor ka ilaaliya, 4taasi dawladdood oo kala ahaa Masar, Filippino, Liberia iyo Colombia.

Sannadkii 1960kii oo ahaa sannadkii ay soomaliya xornimaddeeda ka qaadateen  Ingriiska iyo Talyaaniga, sidaasi darteed magaaladda Mogadisho waxay noqotay meel ay ku soo qul qulaan shacabka soomaaliyeed iyaga oo doonaya in ay helaan shaqo iyo waxbarasho, waxayna Mogadisho noqotay magaalo aad iyo aad u weyn. Si tartiiib ah ay u soo kordheen dadkii deganaa isla markaasi na si xad dhaaf ah ayay u fiday, waan magaaladda ugu weyn ee soomaaliya oo ay degen yihiin dad lagu qiyaasay waqtigan xaadir ah   ilaa laba milyan qafood.

Click on image to enlarge

Dagaalkii sokeeye ee soomaaliya ka dhacay waxay dhaawac weyn gaarsiisay bilicdii magaaladda mogadisho oo maanta ay ka muuqato dhibaatooyinkaasi, waxayna u baahan tahay dayac tir weyn,  si loo soo celiyo haybadii iyo sharaftii ay lahayd magaalada Mogadisho.

 Wuxuu shacabka soomaaliyeed ka filayaa DFKM in ay wax weyn ka qabto sidii loo soo celin lahaa  bilcidii ay  magaaladda faca  weyne ee Mogadisho – Xamar ay lahaan jirtay, maxaa yeelay waxaa magaalo oo aan si na looga sabri karin (marna la ilaabi karin) magaaladda Muqdisho in ay tahay magaalo madaxda dalka soomaaliya taasi muran kama taagan hase yeeshee magaalada Mogadisho waxaa salidhig Eebbe uga dhigay dad wax ma garato ah oo si xad dhaaf ah u bur buriyey, ujeeddooyinka ka dambeysana ay tahay in la tirtiro goobaha taariikhi ah oo ay Mogadisho – Xamar xamabrsan tahay.

Scan10006cropped

Sida runta ah qof waliba maanta waa uu ka dheregsan yahay meel kasta  uu ku sugan yahay (dibadda ma guddaba) in uusan heli karin magaalo u dhigan ta “East and West Home is the best “ Qofna dalkiisi hooyo ee soomaaliya   meel u dhaanta heli maayo haddii uu bar bar dhigo meesha uu maanta dunida uu kaga nool yahay.

Scan10004cropped

Mogadisho waxay kulan satay jawi aan laga heli karin adduunka intiisa kale, hase yeeshee waxaa maanta u ehel noqday dad aan damiirba lahayn oo dan iyo xaajaba aan ka lahayn burburka magaladda . Haddaba waxaa is weydiin muddan, maxaa keenay inuu  muran fara badan uu ka dhasho ka dhigidd caasimada soomaaliyeed in ay noqoto Mogadisho ee DFKM degto iyo in kale, runtii waxaa filayaa in aan la heli karin magaalo maanta u dhigan ta in ay caasimad noqoto maxaa yeelay waxaan mar na indhaha laga qarsan karin in Mogadisho ay buuxisay wax alla wixii looga baahnaa caasimad in kastoo ay la kulantay burbur aad iyo aad u balaaran haddan wax iyada dhaanta ma jiraan ileyn dagaalka wuxuu aafeeyey dhamaan soomaaliya oo idil, sidaasi darteed waxaan kula talin lahaa DFKM in aysan ka shakin in ay degto magaalo madaxa soomaaliya ee Mogadisho ka dib markii la sugo aamaanka isla markaasina uu dawladda gacanteeda ay ku soo noqdaan hubka fara badan ee maanta ku baahsan guud ahaan dalka soomaaliyeed gaar ahaan magaalada Mogadisho oo aan filaayo in ay yaalaan hub aad iyo aad u fara badan oo u baahan in gacan aamaan ah loo soo celiyo.

Scan1000250%50%

Ma filaayo  in ay jiraan qof diidan in caasimadda soomaaliya in ay noqoto magaalada Mogadisho – Xamar, haddii ay jiraan waxaan filayaa in ay yihiin dad aad iyo aad u yar marka la bar bardhigo dadweynaha soomaaliyeed.

Waxaan dadweynaha soomaaliyeed ee ku sugan magaalada Mogadisho aan kula talin lahaa in ay dib u soo celiyaan  bilcidii iyo wanaagii lagu yaqiinay magaaladda mogadisho isla markaasina ay dhigaan hubka sharciddaradda ah oo lagu laayay shacab aan waxba galabsan si loo badbaadiyo jiilka maanta soo koraya.

Scan1000150%50%Click on image to enlargescan10028

source: MogadishuCity

Posted on December 2, 2011, in Truth to Power. Bookmark the permalink. Leave a comment.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: